ENTI SHTETËROR I REVIZIONIT
- Njoftim për mediumet-
Shkup, 30.12.2025
Janë identifikuar dobësi në planifikimin, rishpërndarjen dhe realizimin e mjeteve buxhetore për vitin 2024
Deficiti buxhetor në nivel të Buxhetit Qendror, sipas treguesve makroekonomikë të publikuar nga MF për vitin 2024, arrin në 4,4% të BPV-së dhe është më i ulët krahasuar me vitin 2023, kur ishte 4,8% e BPV-së.
Enti Shtetëror i Revizionit kreu revizionin e pajtueshmërisë së Buxhetit Themelor të Republikës së Maqedonisë së Veriut për vitin 2024, në lidhje me planifikimin, përgatitjen, miratimin dhe realizimin e Buxhetit për vitin 2024.
Të hyrat dhe shpenzimet e Buxhetit Themelor për vitin 2024 janë projektuar në shumën prej 260.113.617 mijë denarë dhe shënojnë ulje prej 0,5%, në krahasim me vitin 2023, por në krahasim me shumat maksimale të mjeteve/shpenzimeve të miratuara, ato janë më të larta për 40%. Plotësuese, me ribalancin e Buxhetit të Gushtit dhe vendimin për rishpërndarjen e mjeteve ndërmjet përdoruesve buxhetorë të pushtetit qendror dhe fondeve nga dhjetori i vitit 2024, Buxheti Themelor për vitin 2024 arrin shumën prej 265.418.639 mijë denarë dhe në krahasim me vitin 2023, është rritur për 1%.
Me revizionin e kryer, revizorët konstatuan se me rebalancin e Buxhetit:
- rritja më e madhe në krahasim me buxhetin e miratuar për vitin 2024 është te:
- shpenzimet për subvencione dhe transfere janë rritur për 38% dhe
- transferet aktuale drejt fondeve jashtëbuxhetore për 17%,
- ulja më e madhe është realizuar te shpenzimet kapitale me 27%.
Mjetet janë alokuar/ndarë për subvencione dhe transfere - 3.330.018 mijë denarë dhe për transferet aktuale drejt fondeve jashtëbuxhetore - 3.284.720 mijë denarë.
Në këtë rast nuk është marrë parasysh rekomandimi i dhënë i Këshillit Fiskal për të ndërprerë praktikën e rikthimit të fondeve kapitale në shpenzime rrjedhëse nëse ato nuk realizohen në nivelin e parashikuar. Kjo është për shkak se për shumën e shpenzimeve kapitale të parealizuara do të ulej deficiti buxhetor dhe do të rritej hapësira fiskale për investime kapitale në periudhën e ardhshme.
Në lidhje me plotësinë e kërkesave buxhetore që përdoruesit e buxhetit i dorëzojnë Ministrisë së Financave (MF) gjatë planifikimit të buxhetit, kemi konstatuar se nga kërkesat e analizuar të buxhetit të 31 përdoruesve, për 16% të tyre Ministria e Financave (MF) ka përgatitur një propozim buxheti për shkak të mosdorëzimit të planeve strategjike të nevojshme.
Dallimet mes shpenzimeve maksimale të përcaktuara nga Qeveria, fondeve të kërkuara nga përdoruesit e buxhetit dhe fondeve të miratuara me Buxhetin tregojnë për rrezikun që buxheti i miratuar nga MF mund të mos pasqyrojë nevojat reale të përdoruesve të buxhetit për realizimin e qëllimeve të vendosura.
në 000 denarë
Shumat maksimale të shpenzimeve të përcaktuara, mjetet e kërkuara, të miratuara dhe të realizuara të shfrytëzuesve buxhetorë nga Buxheti Themelor për vitin 2024
Mospërputhja më e madhe ndërmjet shumës maksimale të përcaktuar të shpenzimeve dhe fondeve të miratuara është konstatuar në ndarjen për Qeverinë dhe Byronë për Zhvillim Rajonal.
Si në vitet e mëparshme, MF nuk ka dorëzuar Raport për arsyet e mospërputhjes së kërkesave buxhetore tek Qeveria.
Revizorët theksojnë nevojën për forcimin e procedurës së harmonizimit të propozimeve të kërkesave buxhetore ndërmjet MF dhe përdoruesve të buxhetit, me qëllim të minimizimit të rrezikut që fondet e planifikuara të mos i pasqyrojnë nevojat reale të përdoruesve të buxhetit, por edhe për shkak të nevojës që Qeveria të jetë e informuar për arsyet e mospërputhjes mes fondeve të kërkuara dhe atyre të miratuara nga përdoruesit buxhetorë.
“Me Buxhetin Themelor për vitin 2024 nuk janë siguruar mjetet e parashikuara me ligj për Pushtetin Gjyqësor, Prokurorinë Publike dhe Zhvillimin Rajonal të Barabartë, të përcaktuara në Ligjin për Buxhetin e Gjyqësorit, Ligjin për Prokurorinë Publike dhe Ligjin për Zhvillimin Rajonal të Barabartë. Me analizën për vitin 2024 konstatuam se:
Me Ribalancimin e Buxhetit dhe me Vendimin për ripërdarje të fondeve ndërmjet përdoruesve buxhetorë të pushtetit qendror dhe ndërmjet fondeve, buxheti i miratuar për Pushtetin Gjyqësor është ulur për 42.639 mijë denarë, edhe pse në nenin 4 të Ligjit për Buxhetin e Gjyqësorit është e rregulluar se, në rast të ribalancimit të buxhetit, mjetet e destinuara për financimin e Pushtetit Gjyqësor nuk mund të ulen.
Për realizimin e nënprogramit për zhvillimi i barabartë rajonal nevojitet që të sigurohen të paktën 1% e BPV-së.
Mjetet e miratuara përmes Ministrisë së Vetëqeverisjes Lokale dhe Byros për Zhvillim Rajonal përbëjnë vetëm 0,08% të BPV-së ose 0,01% më pak krahasuar me vitin 2023.
Të dhënat nga Sektori për Buxhet dhe Fonde tregojnë se, përmes programeve që zbatohen nga disa institucione, këto mjete arrijnë deri në 1% të BPV-së për vitin 2023 dhe janë dukshëm më të ulëta krahasuar me ato të realizuara në vitin 2023, kur ishin realizuar 3,15% e BPV-së për vitin 2022.
Në pajtim me Ligjin për punësimin e personave me aftësi të kufizuara, në APRMV është formuar një Fond i Posaçëm për përmirësimin e kushteve të punësimit dhe të punës për personat me aftësi të kufizuara, me qëllim të financimit të aktiviteteve për përmirësimin e kushteve të punësimit dhe të punës, adaptimin e vendit të punës, kontributet për sigurim pensional dhe invalidor, kontributet për sigurim shëndetësor dhe kontributet për punësim për personin e punësuar me aftësi të kufizuara, kontributet për sigurim pensional dhe invalidor për të gjithë të punësuarit në shoqëritë mbrojtëse dhe për blerje të pajisjeve. MF i transferon mjetet në Fondin e Posaçëm brenda afateve dhe shumave të përcaktuara me nenet 15 dhe 17 të Ligjit për punësimin e personave me aftësi të kufizuara. Konstatuam se MF nuk kryen transferim të mjeteve në llogarinë e Fondit të Posaçëm, dhe kjo është vërejtur edhe në Raportet Përfundimtare të revizioneve të kryera të rregullshmërisë së Agjencisë së Punësimit të RMV-së në vitet e kaluara.
Rregullat e reja fiskale sipas nenit 10 të Ligjit të ri për Buxhetet, duke filluar nga 1 janari 2023, parashikojnë:
- deficiti i pushtetit të përgjithshëm (institucionet që janë të klasifikuara në Sektorin Shtet (S.13), sipas Klasifikimit Kombëtar të sektorëve institucionalë të Entit Shtetëror të Statistikës) për vitin përkatës nuk duhet të kalojë nivel prej 3% të BPV-së nominale,
- borxhi total i pushtetit të përgjithshëm nuk duhet të kalojë nivel prej 60% të BPV-së nominale dhe
- borxhi publik i garantuar nuk duhet të kalojë 15% të BPV-së nominale.
Deficiti buxhetor i pushtetit të përgjithshëm, sipas treguesve makroekonomikë të publikuar nga MF-ja për vitin 2024 është 4,4% të BPV-së dhe është më i ulët krahasuar me vitin 2023 kur ishte 4,4% të BPV-së. I njëjti është më i lartë nga niveli i përcaktuar me ligj me Strategjinë Fiskale të Republikës së Maqedonisë së Veriut ku është projektuar në 3,4% nga BPV-së.
Të ardhurat dhe të hyrat totale në vitin 2024 u realizuan në shumën prej 294.025.256 mijë denarë, 13% më shumë krahasuar me vitin 2023.
Struktura e Buxhetit për vitin 2024 tregon se të ardhurat tatimore edhe në vitin 2024 zënë pjesën më të madhe në strukturën e të ardhurave të buxhetit themelor, gjë që tregon përmirësim të strukturës financiare.
Përmirësimi është rezultat i realizimit efikas të të ardhurave nga ana e Drejtorisë së të Ardhurave Publike dhe Drejtorisë Doganore, si dhe tendencës së vazhdueshme të rritjes së realizimit të të ardhurave nga TVSH-ja, tatimi mbi fitimin, tatimi mbi të ardhurat personale dhe akcizat.
Në vitin 2024, te të gjitha llojet e të ardhurave tatimore është vërejtur një rritje në krahasim me vitin 2023, përveç në Tatimin e solidaritetit, ku është shënuar ulje për shkak se pjesa më e madhe e detyrimeve për këtë lloj tatimi është paguar në vitin 2023, si dhe te taksat e veçanta njëherëshe.
Në vitin 2024, të ardhurat nga arkëtimi i TVSH-së marrin pjesë me një përqindje të konsiderueshme prej 46,7% të të ardhurave të përgjithshme, në shumë neto prej 81.464.958 mijë denarësh, që është rritur për 16% në krahasim me vitin 2023. Nga shuma totale e arkëtuar e TVSH-së në vlerë bruto prej 117.172.184 mijë denarësh, 65% janë nga importi i mallrave, ndërsa 34% burojnë nga qarkullimi brenda vendit. Kthimi i TVSH-së për tatimpaguesit në vlerë prej 35.707.227 mijë denarë është 30% nga shuma e përgjithshme bruto e TVSH-së së arkëtuar.
Tatimi mbi të ardhurat personale merr pjesë me 18,26% të të ardhurave të përgjithshme tatimore dhe është realizuar në shumën prej 31.852.096 mijë denarësh, që paraqet një rritje prej 17% krahasuar me vitin e kaluar. Nga 1 janari 2023, tatimi mbi të ardhurat e realizuara aplikohet me një normë të vetme prej 10%, përveç të ardhurave nga fitimet e lojërave të fatit, të cilat tatimohen me normë prej 15%.
Tatimi mbi fitimin merr pjesë me 11,57% të të ardhurave të përgjithshme tatimore dhe arrin shumën prej 20.185.748 mijë denarësh, që paraqet një rritje prej 19% krahasuar me vitin e kaluar, që i atribuohet rritjes së shumës së fitimit të realizuar nga veprimtaria e personave juridikë.
Nga tatimi i solidaritetit gjatë vitit 2024 janë arkëtuar të ardhura në shumë prej 88.858 mijë denarësh, gjegjësisht 97% më pak krahasuar me vitin 2023. Kjo i atribuohet faktit se të ardhurat nga ky tatim, i cili u vendos si një detyrim i vetëm në shtator të vitit 2023 me qëllim përballimin e krizës së Covid-19 dhe masave të tjera antikrizë, në pjesën më të madhe janë arkëtuar nga personat juridikë gjatë vitit 2023.
Theksuam se në shkurt të vitit 2025, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut me Vendim e anuloi Ligjin për Tatimin e Solidaritetit, për shkak të veprimit prapaveprues të Ligjit, gjegjësisht shkeljen e sundimit të ligjit, parashikueshmërinë juridike dhe sigurinë juridike si parime fundamentale, ndërsa si rezultat i këtijë vendimi, MF duhet të bëjë rimbursim për kompanitë që kanë bërë pagesa në bazë të tatimit të solidaritetit në shumë prej 3.031.838 mijë denarë ose 49.138.000 euro.
Është evidentuar një trend i rritjes së arkëtimit të detyrimeve që i administron Drejtoria Doganore edhe në vitin 2024, me një arkëtim prej 121.462.158 mijë denarësh, që paraqet një rritje prej 62,5% krahasuar me vitin 2020, kur janë arkëtuar 74.745.721 mijë denarë.
Të hyrat totale nga huamarrja e brendshme dhe e jashtme në vitin 2024 marrin pjesë me 33,5% në të ardhurat totale të Buxhetit Themelor dhe shënojnë një rritje prej 2,5% edhe në krahasim me pjesëmarrjen e tyre në të ardhurat totale të Buxhetit Themelor për vitin 2023.
Të hyrat nga huamarrja brenda vendit marrin pjesë me 56% në totalin e të hyrave nga huamarrja e shtetit dhe shënojnë një rritje të pjesëmarrjes së tyre në strukturën e borxhit në krahasim me vitin 2023, kur e njëjta ishte 45%, ndërsa të hyrat e realizuara nga huamarrja jashtë vendit, në shumën prej 42.975.791 mijë denarë, janë për 4% më të ulëta në krahasim me vitin 2023.
Shpenzimet dhe dalje totale nga Buxheti Themelor për vitin 2024 janë në shumën prej 261.716.782 mijë denarë dhe janë për 5% më të larta në krahasim me vitin 2023. Proporcioni i llojeve të veçanta të kryera dhe të planifikuara të shpenzimeve dhe daljeve për vitin 2024 në krahasim me vitin 2023 janë paraqitur në tabelën si vijon:
Shpenzimet për paga, qira dhe kompensime në vitin 2024, në shumën prej 40.542.869 mijë denarë, janë më të larta për 17% në krahasim me vitin 2023.
Shpenzimet për mallra dhe shërbime në vitin 2024 janë në shumën prej 15.644.120 mijë denarë, që përfaqësojnë 5,98% të shpenzimeve të përgjithshme të Buxhetit Themelor për vitin 2024 dhe shënojnë rritje prej 4,95% në krahasim me vitin 2023. Realizimi i shpenzimeve për mallra dhe shërbime për vitet 2024 dhe 2023 është paraqitur në grafikën vijuese:
Struktura e burimeve të mjeteve nga të cilat Fondi për SPIMV i siguron shumat e nevojshme për pagesën e pensioneve edhe në vitin 2024 nuk shënon përmirësim në krahasim me vitin 2023 dhe 2022. Për mbulimin e deficitit të fondit pensional nga Buxheti Themelor janë paguar 23.119.600 mijë denarë, gjegjësisht 26% nga mjetet e përgjithshme të Fondit për pagesën e pensioneve, gjë që tregon për nevojën e mbështetjes financiare të Fondit për SPIMV për pagesën e pensioneve në shtet.
Shpenzimet totale për pagesën e pensioneve në vitin 2024, në krahasim me vitin 2023, shënojnë një rritje prej 16.27%, si rezultat I harmonizimit të realiozuar të pensioneve më 01.03.2024 me 5.3%, rritjes lineare të pensioneve me 2.500 denarë duke filluar nga 01.09.2024, si dhe të hyrave të përdoruesve të rinj të pensioneve.
Për NJVL si Transferta të Rregullta gjatë vitit 2024 janë paguar 30.781.183 mijë denarë, ose 12% e shpenzimeve totale të Buxhetit Themelor të cilët në krahasim me vitin 2022 shënojnë rritje prej 12%. Pjesëmarrjen më të madhe në transferta e kanë bllok dotacionet – 84%, dotacionet nga TVSH-ja – 14%, dhe dotacionet e dedikuara – 2%.
Edhe pse në përputhje me nenin 47 të Ligjit për realizimin e buxhetit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, komunat ishin të obliguara që deri më 31 dhjetor të kryejnë kthimin e mjeteve të papërdorura nga bllok dotacionet në Buxhetin e RMV-së, konstatuam se deri më 04.04.2025, 14 komuna kanë kthyer mjete të papërdorura në shumën prej 46.097 mijë denarësh, ndërsa 16 komuna nuk kanë kryer kthimin e mjeteve në shumën prej 11.585 mijë denarësh. MF gjatë vitit 2024 ka dërguar shkresa /vërejtje te komunat për të kryer kthimin e mjeteve të papërdorura nga bllok dotacionet në Buxhet, ndërsa nëse gjatë vitit aktual komunat dorëzojnë kërkesë për zgjerim të buxhetit për dotacioneve, të njëjtat nuk miratohet për shumën e mjeteve të papërdorura nga dotacioni që nuk është kthyer në Buxhetin e shtetit.
Shpenzimet kapitale në Buxhetin Themelor për vitin 2024 janë realizuar në shumën prej 21.435.177 mijë denarë, që përbën 8,19% të shpenzimeve totale të Buxhetit Themelor. Shpenzimet kapitale duke filluar nga viti 2020 deri në vitin 2023 kanë pasur një trend të rëndësishëm të rritjes nga viti në vit, por në vitin 2024 në krahasim me vitin 2023 shpenzimet kapitale janë zvogëluar ndjeshëm për 43%.
Pjesëmarrjen më të madhe e kanë shpenzimet për blerjen e pajisjeve dhe makinave me 28,09%, ndërsa pjesëmarrjen më të vogël e kanë shpenzimet për blerjen e mobiljeve me 0,04% dhe blerjen e automjeteve me 0,28%.
Shpenzimet për Investime dhe mjete jofinanciare në vitin 2024 arrijnë në 5.980.715 mijë denarë dhe krahasuar me vitin 2023 janë ulur për 34,59%. Pjesa më e madhe e këtyre mjeteve, në shumën prej 4.826.295 mijë denarë ose 81%, i referohet pagesave të garancive për ndërmarrjet publike për borxhin e jashtëm të papaguar ndaj kreditorëve të huaj, dhe ato:
- 90% për NPRRSH-së për Projektin e ndërtimit të autostradës, seksioni Kërçovë-Ohër, Projektin e ndërtimit të autostradës, seksioni Miladinovci–Shtip dhe për Programin për rrugët kombëtare – për transhen 1 dhe 2,
- 8% për HRMV-së Transport për Projektin e blerjes së mjeteve të reja të tërheqjes dhe
- 2% për NQP Shkup për realizimin e Projektit të blerjes së autobusëve për Qytetin e Shkupit.
Subvencionet Kapitale për ndërmarrje dhe organizata joqeveritare në totalin e Shpenzimeve Kapitale marrin pjesë në shumën prej 5.310.133 mijë denarë ose 24,77%, prej të cilave për Subvencionet Kapitale për ndërmarrjet e tjera publike jofinanciare janë paguar mjete në shumën prej 4.669.891 mijë denarë, dhe ato 99% prej këtyre mjeteve janë transferuar nëpërmjet ndarjes 13001 - Ministria e Transportit. 4.100.000 mijë denarë nga këto mjete, ose 88%, MT i ka realizuar përmes nënprogramit 2M – Investime në infrastrukturën rrugore, për Projektin e ndërtimit të Korridorit 8 Infrastrukturor, (seksioni Tetovë – Gostivar – Bukojçan dhe Projekti i autostradës Trebenishtë – Strugë – Qafë Thanë) dhe Korridorit 10D (seksioni i autostradës Prilep – Manastir).
Borxhi shtetëror si total i detyrimeve financiare të krijuara nga huamarrja nga shteti, institucionet publike të themeluara nga shteti dhe komunat, pa përfshirë borxhin e ndërmarrjeve publike dhe shoqërive tregtare që janë në pronësi të plotë ose shumicë të shtetit, komunave dhe të Bankës Kombëtare, më 31.12.2024 arrin në 8.298.000 euro dhe në krahasim me borxhin shtetëror me 31.12.2023 (7.256.200 euro) i njëjti është rritur në shumën prej 1.041.800 euro. Gjendja e borxhit shtetëror më 31.12.2024 është 53,8% nga BPV dhe është rritur në krahasim me vitin 2023 kur i njëjti ishte 49,8% nga BPV.
Borxhi publik si total i borxhit shtetëror dhe borxhit të ndërmarrjeve publike të themeluara nga shteti ose komunave, komunave në qytetin e Shkupit dhe qyteti i Shkupit, si dhe shoqërive tregtare që janë në pronësi të plotë ose shumicë të shtetit ose të komunave, komunave në qytetin e Shkupit dhe qyteti i Shkupit më 31.12.2024 sipas të dhënave të MF arrin 9.619.000 euro dhe në krahasim me borxhin publik më 31.12.2023 (8.477.000 euro) i njëjti është rritur në shumën prej 1.142.000 euro ose 13,5%. Gjendja e borxhit publik në krahasim me BPV-në të 31.12.2024 është 62,4%, dhe është rritur në krahasim me vitin 2023, kur i njëjti ishte 58,1 %.
Në lidhje me huamarrjen e subjekteve nga sektori publik, dinamikën e realizimit të projekteve, shfrytëzimin e kredive dhe huave, kostot e paguara dhe të krijuara nga organet shtetërore, institucionet, SHA dhe NP, konstatuam se praktika e menaxhimit joefikas të financimit të projekteve përmes huave dhe granteve vazhdon.
Nga gjithsej projektet e miratuara në vlerë prej 230.848.666 mijë denarë (3.753.942.000 euro), janë tërhequr dhe shfrytëzuar vetëm 37%, ose 84.661.063 mijë denarë (1.376.715.000 euro). Mjetet e pashfrytëzuara arrijnë shumën e 146.187.603 mijë denarë (2.377.227.000 euro), ndërsa shpenzimet për provizione për to janë 1.411.889 mijë denarë (22.959.000 euro), që përbëjnë më pak se 1% të vlerës së tyre. Pjesa më e madhe, përkatësisht 36% e shumës së huave dhe granteve, realizohet përmes Ndërmarrjes Publike për Rrugët Shtetërore – NPRRSH dhe Ndërmarrjes Publike për Infrastrukturën Hekurudhore dhe të Transportit – 2%, por me dinamikë dhe realizim të ngadalshëm të projekteve.
Në lidhje me paqëndrueshmërinë financiare të NJVL-së gjendja e borxhit të komunave tregon se në dhjetor të vitit 2024, nga gjithsej 81 komuna, 10 komuna janë me llogari të bllokuara. Shuma totale e urdhëresave të dorëzuara për realizim në MF është 1.843.400 mijë denarë, ose 49% nga totali i detyrimeve të raportuara të komunave, prej të cilave në vitin 2024 u paguan detyrime në shumën prej 229,823 mijë denarë. Nga shuma e mbetur për realizim, 1.123.398 mijë denarë ose 69.6% janë në bazë të kryegjës/borxhit, 351.609 mijë denarë, gjegjësisht 21,8% janë në bazë të kamatës dhe 138,570 mijë denarë, përkatësisht 8,6% janë për shpenzime tjera, që tregon përqindje të lartë të borxhit të komunave. Deri në periudhën e revizionit asnjë komunë nuk është shpallur paqëndrueshmëri financiare.
Programi për reformën e menaxhimit me financat publike 2022-2025 është dokument strategjik i Qeverisë për zhvillimin e sistemit të menaxhimit me financat publike në përputhje me reformat në financat publike të filluara në vitin 2018 qëllimi i të cilëve është përmirësimi i kornizës fiskale, forcimin e procesit të planifikimit, zbatimit dhe raportimit të financave publike, rritjen e arkëtimit të të ardhurave, përmirësimin e sistemit të prokurimeve publike dhe forcimin e kontrollit të brendshëm dhe të jashtëm përmes rritjes së transparencës dhe llogaridhënies në punë.
Duke pasur parasysh se zbatimi i Ligjit të ri për buxhetet, i cili hyri në fuqi më 27.02.2022, është shtyrë deri më 01.01.2026, është siguruar një periudhë e mjaftueshme kohore për miratimin e të gjitha akteve nënligjore si dhe për vendosjen e Sistemit të Integruar të Menaxhimit Financiar dhe Informacionit (IFMIS). Zbuluam për ritmin e ngadaltë të vendosjen dhe zbatimin e IFMIS-it, i cili duhet të unifikojë aktivitetet për menaxhimin me financat publike, projekt i cili është i mbështetur nga Banka Botërore.
Press kontakt:
Albiona Mustafa Muhaxhiri +389 72228 203 [email protected]
Mijalçe Durgutov +389 70 358 486 [email protected]
Martin Duvnjak +389 75 268 517 [email protected]